نگاهی به نظریه دروازه بانی - بخش اول

این مطلب قسمت اول از خلاصه مقاله ای است که ترم گذشته برای کلاس نظریه های ارتباطات دکتر افخمی آماده کردم:
دروازه بان کیست؟
يکي از شناخته شده ترين نظريه ها در حوزه روزنامه نگاري نظريه دروازه باني است. اما امروزه با ظهور رسانه هاي جديد کارکرد اين نظريه تا حدودي زير سؤال رفته است زيرا کاربران اين رسانه ها مي توانند تنها با فشردن يک کليد تقريباً به همه اطلاعات مورد علاقه و نياز خود دست يابند.
اصطلاح " دروازه باني " براي اوّلين بار در سال 1947 توسط يکي ازمتخصّصان حوزه روانشناسي اجتماعي به نام کورت لوين به کار برده شد. بعدها در سال 1950 ديويد منينگ وايت اين اصطلاح را وارد حوزه ارتباطات کرد. از آن زمان اين اصطلاح به کرّات در مطالعات مربوط به فراگرد ارتباط جمعي و به ويژه براي اشاره به روند انتخاب يا رد مطالب براي انتشار، مورد استفاده قرار گرفته است.
لوين در تحقيقاتي که در زمينه عادات غذايي انسان انجام داد به اين نتيجه رسيد که از آنجا که غذا قبل از رسيدن بر سر ميز غذا از کانال هايي عبور مي کند، تغيير عادات غذايي برابر با تغيير دادن غذاهايي است که از اين کانال ها عبور مي کنند. مراکز خاصي در اين کانال ها قرار دارند که نقشي مانند نقش دروازه دارند و محلي براي اتخاذ تصميمات قلمداد مي شوند. لوين معتقد است چگونگي عبور مطالب از کانال هاي به ميزان زيادي به عملياتي که در محل دروازه بر روي آن ها صورت مي گيرد، بستگي دارد و در نتيجه نمود مطلب قبل و بعد از محل دروازه کاملاً متفاوت است.
درک چگونگي عملکرد دروازه ها مترادف است با داشتن شناختي کامل از عوامل مؤثر در تصميم گيري دروازه بانان. پژوهش هايي در حوزه روزنامه نگاري به بررسي عميقتر اين مطلب پرداخته اند.
وايت اولين کسي بود که در حوزه روزنامه نگاري به بررسي نقش دروازه بان ها پرداخت. پژوهش وايت يکي از اوّلين پژوهش هاي آزمايشي بود که اصل مذکور را در مورد رسانه هاي خبري به صورت کاربردي مورد مطالعه قرار داد. وي براي پژوهش خود سردبير روزنامه اي آمريکايي را انتخاب کرد. محور پژوهش وايت بررسي عملکرد اين سردبير و چگونگي عبور خبرها از دروازه وي بود. وايت در اين پژوهش به جاي اين که در پي کشف علل انتخاب اخبار باشد، در جستجوي علل عدم انتخاب اخبار بود. سردبير مورد نظر مسئول انتخاب آن دسته از اخبار ملي و بين المللي بود که در صفحه اول درج و يا از صفحه اول به صفحات داخلي ارجاع مي شدند. تصميم گيرنده نهايي در انتخاب اين اخبار سردبير مذکور بود و در نتيجه در فرايند دروازه باني اين روزنامه از مهمترين وظيفه و جايگاه برخوردار بود.
جامعه شناسي به نام والتر گيبر در پژوهش خود درباره جريان انتقال اخبار از خبرگزاري ها به روزنامه ها به توضيح و تشريح بيشتر نظريه وايت پرداخت و آن را گسترش داد. وي علاوه بر اشاره به عوامل فردي مؤثر در انتخاب اخبار در روزنامه ها، تلاش نمود تا ميزان تأثير خبرگزاري ها و رسانه هاي ديگر را در انتخاب اين اخبار مورد سنجش قرار دهد. بنابر گفته گيبر در بسياري از موارد به جاي ماهيت خبر منفعت مالي ناشي از انعکاس رويدادها عامل تعيين کننده در انتخاب اخبار است. سردبيران در انتخاب خبر معمولاً خبرگزاري ها يا خبرنگاران خاصي را بر ديگران ترجيح مي دهند که اين خود عاملي مهم و تأثيرگذار در عملکرد دروازه بانان خبري است. گيبر در پژوهش خود دريافت که سردبيران مهم ترين وظيفه خود را ارائه آن دسته از اخبار به مخاطبان مي دانند که در نظر خودشان مهم ترين اخبار روز هستند.
گيبر در سال 1960 پژوهشي ديگر در حوزه دروازه باني خبري به انجام رساند. گيبر در اين پژوهش به مطالعه و بررسي قضاوت ها و استنباط هاي افرادي پرداخت که در جريان انتقال اخبار به خوانندگان نقش داشتند. در دسترس بودن منبع براي روزنامه ها نکته اي است که از نظر گيبر در دروازه باني خبري بسيار مهم است. در پژوهش گيبر به اهميت نقش هيأت تحريريه روزنامه ها به عنوان يک گروه در فرايند دروازه باني خبري اشاره شده است.
در سال 1971 جرج بيلي و لاورنس ليچي عباراتي چون سازمان يا مديريت را براي اشاره به دروازه بانان خبري به کار بردند. بر اساس تعريف ارائه شده توسط اين دو پژوهشگر سازمان خبري مهم ترين دروازه يا دروازه بان خبري است که مطالب خبري بايد قبل از انتشار از آن عبور کنند.
مفهوم دروازه باني در طول تاريخ دستخوش تغيير و تحولاتي اساسي بوده است. بسياري از صاحب نظران بر اين باورند که در جريان انتقال اخبار از منبع به خوانندگان چندين دروازه بان خبري در مراحل مختلف دست به گزينش اخبار مي زنند. بر اساس اين باور دروازه بان خبري در اوّلين مرحله، منبعي است که سرچشمه خبر يا گزارش بوده است. در آخرين مرحله مخاطب است که اين نقش را بر عهده دارد زيرا مخاطب قادر است خود از ميان مطالبي که در مراحل پيشين از چندين دروازه عبور کرده اند، به دلخواه مطالبي را بر اساس معبارهاي خود انتخاب کند.

ادامه دارد...